De Nederlandse zorg werkt anders dan in veel andere landen: bijna alles begint bij de huisarts. Hier lees je hoe het in elkaar zit, en wat je doet bij spoed.
In het kort
Dit is het thema met de meeste eindtermen: vijf. Ze volgen de weg van een patiënt.
4.1
Gebruikmaken van zorg zonder doorverwijzing
4.2
Gebruikmaken van zorg met doorverwijzing
4.3
Handelen in geval van medische spoed
4.4
De financiële en administratieve kant correct afhandelen
4.5
Gebruikmaken van welzijnsfaciliteiten
De eindtermen KNM bij thema Gezondheid en gezondheidszorg zijn: gebruikmaken van zorg zonder doorverwijzing; gebruikmaken van zorg met doorverwijzing; handelen in geval van medische spoed; de financiële en administratieve kant correct afhandelen; gebruikmaken van welzijnsfaciliteiten.
Bron: Staatscourant 2024, 15802 — Regeling inburgering 2021 — geraadpleegd 23-08-2026
Dit is de belangrijkste regel van de Nederlandse zorg. De huisarts is de poortwachter: hij of zij behandelt zelf wat kan, en verwijst je door als het nodig is. Je gaat niet zelf naar een specialist in het ziekenhuis.
Schrijf je daarom meteen in bij een huisarts in je buurt, ook als je niet ziek bent. Wacht daar niet mee tot je hem nodig hebt: veel praktijken zitten vol.
Dit is eindterm 4.1: voor deze zorg heb je geen verwijzing nodig.
Je eerste aanspreekpunt voor alles: klachten, medicijnen, twijfel, psychische problemen. Je maakt telefonisch of online een afspraak.
Je kiest er zelf een. Let op: tandarts zit meestal niet in de basisverzekering voor volwassenen.
Hier haal je medicijnen op recept. Je schrijft je bij één apotheek in, zodat die je hele medicijnlijst kent.
Ben je zwanger? Dan ga je rechtstreeks naar een verloskundige, niet eerst naar de huisarts.
Mag je meestal zelf bezoeken, maar controleer of jouw verzekering het vergoedt.
Voor baby’s en jonge kinderen: groei, vaccinaties en advies. Gratis, en je krijgt zelf een uitnodiging.
Dit is eindterm 4.2. Denk aan een specialist in het ziekenhuis — een cardioloog, een dermatoloog, een chirurg — en aan veel psychologische zorg. De huisarts schrijft dan een verwijsbrief. Zonder die brief vergoedt je verzekering het meestal niet.
De huisarts is in Nederland het eerste aanspreekpunt bij gezondheidsklachten en verwijst zo nodig door naar een specialist. Thuisarts.nl is de publieksinformatie van de Nederlandse huisartsen.
Bron: Thuisarts.nl — informatie van huisartsen — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Cursisten vragen me vaak: "Waarom geeft mijn huisarts geen antibiotica?" In veel landen krijg je die snel. Hier alleen als het echt nodig is. Dat is geen onwil en geen bezuiniging — het is beleid, omdat bacteriën anders ongevoelig worden. Vraag gerust om uitleg, daar is de huisarts voor.
Eindterm 4.3, en de vraag die het examen het vaakst stelt. Onthoud deze drie situaties.
Iemand ademt niet, is bewusteloos, heeft een ongeluk gehad, hevige bloeding, of tekenen van een beroerte of hartaanval. 112 is gratis, dag en nacht, en je krijgt de ambulance, brandweer of politie.
’s Avonds, ’s nachts en in het weekend neemt de huisartsenpost (HAP) het over van je eigen huisarts. Je belt eerst; je komt niet zomaar langs.
Bel de praktijk. Bij twijfel over de ernst: bellen mag altijd, ook om het te vrágen. Daar is de assistente voor.
Ga bij spoed niet zelf naar de Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis zonder te bellen. In Nederland loopt bijna alle spoedzorg via 112 of via de huisartsenpost, en zonder verwijzing kun je worden weggestuurd — of een hoge rekening krijgen.
Bel 112 als er direct gevaar is voor leven of gezondheid, bij een misdrijf dat op dat moment gebeurt of bij een verdachte situatie. Voor situaties zonder spoed is het nummer 0900-8844.
Bron: Politie.nl — Wanneer bel ik 112? — geraadpleegd 23-08-2026
Eindterm 4.4. In Nederland is een zorgverzekering verplicht voor iedereen die hier woont of werkt. Je regelt hem zelf, binnen vier maanden nadat je verzekeringsplichtig wordt. Doe je dat niet, dan volgt een boete en wordt je uiteindelijk gedwongen verzekerd.
Verplicht, inhoud bepaald door de overheid
Wat erin zit
Huisarts, ziekenhuis, medicijnen, verloskundige, spoedzorg
Prijs
Verschilt per verzekeraar, de inhoud niet
Weigeren
Een verzekeraar mag je hiervoor nooit weigeren
Vrijwillig
Wat erin zit
Bijvoorbeeld tandarts, fysiotherapie, bril, alternatieve zorg
Prijs
Je kiest zelf een pakket
Weigeren
Hiervoor mag een verzekeraar je wél weigeren
Voor de meeste zorg uit de basisverzekering geldt een eigen risico: het eerste deel van de kosten in een kalenderjaar betaal je zelf. Het bedrag wordt elk jaar door de overheid vastgesteld, dus kijk het na.
Twee dingen vallen er buiten, en dat is precies wat het examen graag vraagt:
Iedereen die in Nederland woont of werkt is verplicht een basisverzekering af te sluiten; de inhoud daarvan bepaalt de overheid en is bij elke verzekeraar gelijk. Voor zorg uit de basisverzekering geldt een verplicht eigen risico, met uitzondering van onder meer de huisarts; kinderen tot 18 jaar betalen geen eigen risico en zijn gratis meeverzekerd.
Bronnen: Rijksoverheid — Zorgverzekering · Rijksoverheid — Eigen risico — geraadpleegd 23-08-2026
Heb je een laag inkomen, dan kun je zorgtoeslag aanvragen bij de Belastingdienst. Dat is een maandelijkse bijdrage in je premie. Je moet hem zelf aanvragen, en zelf doorgeven als je inkomen verandert.
Zorgtoeslag is een bijdrage van de Belastingdienst in de kosten van de zorgverzekering, voor wie een inkomen onder een bepaalde grens heeft. U vraagt de toeslag zelf aan en geeft zelf wijzigingen door.
Bron: Belastingdienst — Zorgtoeslag — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Vergeet niet je toeslag stop te zetten als je meer gaat verdienen. Ik heb cursisten gehad die na twee jaar duizenden euro’s moesten terugbetalen. Dat is een van de vervelendste dingen die je jezelf kunt aandoen, en het is met één telefoontje te voorkomen.
Eindterm 4.5 gaat over voorzieningen die niet medisch zijn, maar wel over je gezondheid gaan. Deze lopen bijna allemaal via je gemeente, onder de Wmo.
Waar de gemeente voor is
Waar de gemeente niet voor is
Je meldt je bij het Wmo-loket of het sociaal wijkteam van je gemeente. Daarna volgt een gesprek — het "keukentafelgesprek" — waarin gekeken wordt wat je nodig hebt.
Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) zijn gemeenten verantwoordelijk voor ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn, zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en woningaanpassingen.
Bron: Rijksoverheid — Wmo 2015 — geraadpleegd 23-08-2026
Bijna altijd als een klacht met een vraag: iemand heeft koorts, iemand valt van een ladder, iemand krijgt een rekening. De vraag is dan wie je belt en in welke volgorde.
Als je maar één ding onthoudt van dit thema: huisarts eerst, 112 alleen bij levensgevaar. Daarmee heb je de meeste vragen al.
Oefen dit thema met examenvragenEchte situaties: huisarts, spoed, verzekering en gemeente. Met uitleg na elk antwoord.
Start een gratis proefexamenNee, meestal niet. Je gaat eerst naar je huisarts. Die behandelt wat hij zelf kan en geeft je een verwijsbrief als een specialist nodig is. Zonder verwijzing vergoedt je zorgverzekering het ziekenhuisbezoek in de regel niet. Tandarts, verloskundige en consultatiebureau zijn uitzonderingen: daar mag je zelf naartoe.
Bel 112 alleen als er direct gevaar is voor iemands leven: bewusteloosheid, een ernstig ongeluk, een hevige bloeding, tekenen van een hartaanval of beroerte. Is het wel dringend maar geen levensgevaar, en is je eigen huisarts gesloten, dan bel je de huisartsenpost. Overdag bel je gewoon je eigen praktijk.
Het eerste deel van je zorgkosten in een kalenderjaar dat je zelf betaalt, voordat de basisverzekering vergoedt. Het bedrag stelt de overheid elk jaar vast. Belangrijk: de huisarts valt er niet onder, en kinderen tot 18 jaar betalen geen eigen risico.
Ja, voor iedereen die hier woont of werkt. Je sluit zelf een basisverzekering af, en dat moet binnen vier maanden nadat je verzekeringsplichtig wordt. Doe je het niet, dan krijg je een boete en word je uiteindelijk gedwongen verzekerd. Kinderen tot 18 jaar zijn gratis meeverzekerd bij hun ouders.
Bij je gemeente, via het Wmo-loket of het sociaal wijkteam. Na je melding volgt een gesprek waarin wordt gekeken wat je nodig hebt en wat je zelf of met hulp van je omgeving kunt. De gemeente gaat over huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en aanpassingen in huis — niet over medische behandeling.
Gecontroleerd door Amber van der Zalm, NT2-gecertificeerd docent — 23 augustus 2026