Nederland regelt veel via organisaties met afkortingen. Welke gaat waarover? Dit thema is het adresboek van je nieuwe leven — en het komt in bijna elke examenvraag terug.
In het kort
Begin hier. Als je deze tabel kent, kun je de meeste vragen van dit thema beantwoorden — en een groot deel van de rest van het examen ook.
| Waar het over gaat | Waar je moet zijn |
|---|---|
| Inschrijven, verhuizen, paspoort, rijbewijs, trouwen, geboorte | De gemeente |
| Bijstand, hulp bij het huishouden, schuldhulp, inburgeringstraject | De gemeente |
| Belastingaangifte, zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag | De Belastingdienst |
| Kinderbijslag en AOW | De SVB (Sociale Verzekeringsbank) |
| WW-uitkering en arbeidsongeschiktheid | UWV |
| Je inburgeringsexamens, en lenen voor je cursus | DUO |
| Verblijfsvergunning, naturalisatie | De IND |
| Aangifte doen, misdrijf melden, gevonden voorwerpen | De politie |
| Gratis eerste juridisch advies | Het Juridisch Loket |
| Ruzie over huur, servicekosten of onderhoud (sociale huur) | De Huurcommissie |
Amber van der Zalm · NT2-docent
Als een examenvraag begint met "Ali krijgt een brief van…", dan is de vraag eigenlijk: wie is dit en wat wil hij. Leer daarom niet de namen, maar de onderwerpen. Wie gaat over geld dat je kríjgt, wie over geld dat je betáalt, wie over papieren.
Zes eindtermen — meer dan bij elk ander thema. Dat zegt hoe belangrijk dit onderdeel is.
6.1
Omgaan met overheidsinformatie
6.2
Gebruikmaken van gemeentediensten
6.3
Omgaan met belastingaangifte en toeslagen
6.4
Omgaan met politiedienstverlening
6.5
Gebruikmaken van juridische hulp
6.6
Omgaan met verzekeringen
De eindtermen KNM bij thema Instanties zijn: omgaan met overheidsinformatie; gebruikmaken van gemeentediensten; omgaan met belastingaangifte en toeslagen; omgaan met politiedienstverlening; gebruikmaken van juridische hulp; omgaan met verzekeringen.
Bron: Staatscourant 2024, 15802 — Regeling inburgering 2021 — geraadpleegd 23-08-2026
De Nederlandse overheid werkt bijna helemaal digitaal. De sleutel daarvoor is je DigiD: je persoonlijke inlogcode voor de overheid. Daarmee log je in bij de Belastingdienst, DUO, je gemeente, UWV, de SVB en je zorgverzekeraar.
Zo ga je met DigiD om
Nooit doen
Krijg je een brief die je niet begrijpt? Gooi hem niet weg en negeer hem niet. Bij de meeste gemeenten en bij bibliotheken zijn er gratis informatiepunten digitale overheid waar iemand met je meekijkt. Vraag hulp; dat is normaal en het is gratis.
Met DigiD logt u in bij de Nederlandse overheid en bij organisaties in zorg, onderwijs en pensioen. DigiD is persoonlijk en mag u niet aan iemand anders geven.
Bron: DigiD — over DigiD — geraadpleegd 23-08-2026
Officiële brieven hebben in Nederland vaak een termijn: een aantal weken waarbinnen je moet reageren of bezwaar kunt maken. Meestal is dat zes weken. Ben je te laat, dan is het besluit definitief, ook als het fout was. Kijk daarom altijd eerst naar de datum en de termijn in de brief.
Je gemeente is de overheid die het dichtst bij je staat, en waar je het meest komt.
Inschrijven, verhuizen, paspoort of ID-kaart, rijbewijs, uittreksels, trouwen, geboorteaangifte.
Bijstandsuitkering, bijzondere bijstand, en hulp bij schulden.
Hulp thuis, hulpmiddelen, dagbesteding, en jeugdhulp voor kinderen.
De brede intake, je PIP, en de begeleiding tijdens je inburgeringstraject.
Verbouwen, een evenement, afval, parkeren, en meldingen over de openbare ruimte.
Afvalstoffenheffing, rioolheffing en ozb — met kwijtschelding bij een laag inkomen.
Gemeenten voeren veel overheidstaken uit die inwoners direct raken, waaronder burgerzaken, bijstand, maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en vergunningen.
Bron: Rijksoverheid — Gemeenten — geraadpleegd 23-08-2026
Twee dingen die vaak door elkaar worden gehaald.
Geld dat jij betaalt (of terugkrijgt)
Wanneer
Eén keer per jaar, meestal vóór 1 mei
Hoe
Online met DigiD; veel gegevens zijn al ingevuld
Waarom doen
Vaak krijg je geld terug, ook als je weinig verdient
Geld dat jij krijgt
Welke
Zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget
Hoe
Zelf aanvragen bij de Belastingdienst, met DigiD
Let op
Het is een voorschot: verandert je inkomen, geef dat direct door
Dat laatste is het belangrijkste zinnetje van dit hele thema. Een toeslag is een voorschot op basis van je verwachte inkomen. Ga je meer verdienen, of gaat iemand bij je wonen, en geef je dat niet door, dan moet je later alles terugbetalen. Dat gebeurt veel, en het is te voorkomen met één wijziging in Mijn Toeslagen.
Toeslagen worden als voorschot uitbetaald op basis van uw verwachte situatie; wijzigingen in inkomen of huishouden moet u zelf doorgeven, anders moet u te veel ontvangen toeslag terugbetalen. De aangifte inkomstenbelasting doet u jaarlijks online met DigiD.
Bronnen: Belastingdienst — Toeslagen · Belastingdienst — Aangifte inkomstenbelasting — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Ik raad iedereen aan om aangifte te doen, ook als het niet hoeft. Veel mensen met een laag inkomen of een deel van het jaar gewerkt krijgen geld terug. De Belastingdienst zoekt je daarvoor niet op — je moet het zelf doen.
Eindterm 6.4. Drie nummers, en het verschil is belangrijk.
Direct gevaar, een misdrijf dat nu gebeurt, of een verdachte situatie. Gratis, dag en nacht. Je krijgt politie, brandweer of ambulance.
Iets melden, een vraag stellen, een afspraak maken om aangifte te doen.
Voor veel zaken, zoals een gestolen fiets of oplichting via internet, kun je online aangifte doen.
Aangifte doen mag altijd, en de politie is verplicht die op te nemen. Ben je slachtoffer van geweld, diefstal of discriminatie, dan is aangifte doen de manier om er iets mee te laten gebeuren. De politie gaat niet over je verblijfsvergunning; dat is de IND.
Bel 112 bij direct gevaar voor leven of gezondheid, bij een misdrijf dat op dat moment plaatsvindt of bij een verdachte situatie. Is er geen spoed, dan belt u 0900-8844.
Bron: Politie.nl — Wanneer bel ik 112? — geraadpleegd 23-08-2026
Eindterm 6.5. Heb je een juridisch probleem — met je verhuurder, je werkgever, een webshop, of een instantie — dan hoef je dat niet alleen op te lossen, en je hoeft er niet meteen een dure advocaat bij te halen.
Gratis eerste advies, telefonisch of op locatie. Vaak genoeg om te weten wat je moet doen.
Heb je toch een advocaat nodig en een laag inkomen? Dan betaalt de overheid een deel; jij betaalt een eigen bijdrage. Dat heet een toevoeging.
Sommige mensen hebben die via hun verzekering of via een vakbond. Kijk dat eerst na.
Bij veel gemeenten: gratis hulp bij brieven, bezwaarschriften en formulieren.
Het Juridisch Loket geeft gratis juridisch advies. Wie een advocaat of mediator nodig heeft en een laag inkomen heeft, kan in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand: de overheid betaalt dan een deel van de kosten en de rechtzoekende een eigen bijdrage.
Bronnen: Het Juridisch Loket · Rijksoverheid — Rechtsbijstand — geraadpleegd 23-08-2026
Eindterm 6.6. Nederland verzekert veel. Weet wat verplicht is en wat niet.
Verplicht
Niet verplicht, wel verstandig
Kijk bij elke verzekering naar het eigen risico en naar de opzegtermijn. En let op stapeling: soms zit je via je bank of je werkgever al ergens voor verzekerd zonder dat je het weet.
Als een situatie met een verkeerd adres erin. Iemand belt de politie voor een burenruzie, iemand gaat naar de gemeente voor zorgtoeslag, iemand negeert een brief met een termijn. De vraag is telkens: waar had die persoon moeten zijn, en wanneer?
Oefen dit thema met examenvragenBrieven, loketten en termijnen — precies zoals in het echte KNM-examen.
Start een gratis proefexamenDigiD is je persoonlijke inlogcode voor de Nederlandse overheid. Je hebt hem nodig voor de Belastingdienst, DUO, je gemeente, UWV en je zorgverzekeraar. Je vraagt hem aan op digid.nl zodra je een BSN hebt en bij de gemeente staat ingeschreven. Deel je DigiD nooit met iemand anders.
Het is dezelfde organisatie, maar twee verschillende dingen. Bij de belastingaangifte kijkt de Belastingdienst of je belasting moet betalen of terugkrijgt. Toeslagen zijn bijdragen die je krijgt, zoals zorgtoeslag en huurtoeslag. Toeslagen vraag je zelf aan en zijn een voorschot: verandert je inkomen, geef dat dan meteen door.
Begin bij Het Juridisch Loket: dat geeft gratis eerste advies. Bij een sociale huurwoning kun je met huurprijs, servicekosten of onderhoud ook naar de Huurcommissie. Heb je een advocaat nodig en een laag inkomen, dan kun je gesubsidieerde rechtsbijstand krijgen en betaal je alleen een eigen bijdrage.
112 bel je alleen bij spoed: direct gevaar voor iemands leven, een misdrijf dat op dat moment gebeurt, of een verdachte situatie. Voor alles zonder spoed — een melding, een vraag, of een afspraak om aangifte te doen — bel je 0900-8844. Veel aangiftes kun je ook online doen op politie.nl.
Twee. Een zorgverzekering is verplicht voor iedereen die hier woont of werkt. En heb je een auto, motor of scooter, dan is een WA-verzekering verplicht. Andere verzekeringen, zoals aansprakelijkheid en inboedel, zijn niet verplicht maar wel verstandig en meestal goedkoop.
Gooi hem niet weg en wacht niet af. Kijk eerst naar de datum en naar de termijn waarbinnen je kunt reageren; die is vaak zes weken. Vraag daarna hulp bij het informatiepunt digitale overheid in de bibliotheek, bij de sociaal raadslieden van je gemeente of bij Het Juridisch Loket. Die hulp is gratis.
Gecontroleerd door Amber van der Zalm, NT2-gecertificeerd docent — 23 augustus 2026