Dit thema gaat over hoe mensen hier met elkaar omgaan: wat gewoon is, wat mag, en wat de wet erover zegt. En over hoe je zelf contact maakt.
In het kort
Dit thema heeft twee eindtermen: je kunt omgangsvormen duiden — dus begrijpen wat er gebeurt in een situatie — en je kunt deelnemen aan sociale netwerken.
Let op het woord duiden. Het examen vraagt niet of je je aanpast. Het vraagt of je een situatie kunt lezen: waarom reageert die buurvrouw zo, wat wordt hier van mij verwacht?
De eindtermen KNM bij thema Omgangsvormen, waarden en normen zijn: duiden van verschillende omgangsvormen in Nederland, en deelnemen aan sociale netwerken.
Bron: Staatscourant 2024, 15802 — Regeling inburgering 2021 — geraadpleegd 23-08-2026
Er is een verschil tussen waarden en gewoontes. Waarden liggen vast in de wet en gelden voor iedereen. Gewoontes verschillen per persoon, per stad en per familie.
Het allereerste artikel van de Grondwet zegt dat iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk behandeld wordt, en dat discriminatie niet is toegestaan — niet vanwege godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap of seksuele gerichtheid, en ook niet op welke grond dan ook.
Artikel 1 van de Grondwet: "Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan."
Bron: wetten.overheid.nl — Grondwet artikel 1 — geraadpleegd 23-08-2026
Bij je inburgering onderteken je het participatieverklaringstraject (PVT). Dat is precies dit onderwerp, maar dan als handtekening. Het gaat over vier kernwaarden:
Iedereen mag zeggen wat hij vindt en geloven wat hij wil. Ook als een ander het daar niet mee eens is.
Mannen en vrouwen zijn gelijk. Mensen met verschillende afkomst, geloof of geaardheid zijn gelijk.
We zorgen samen voor mensen die het moeilijk hebben, via belasting, verzekeringen en hulp.
Meedoen wordt verwacht: werken, leren, vrijwilligerswerk, of op een andere manier bijdragen.
Vrijheid heeft één grens, en die grens is de vrijheid van een ander. Je mag zeggen wat je vindt — maar discrimineren, bedreigen of aanzetten tot haat mag niet.
In het participatieverklaringstraject leert u wat belangrijk is in Nederland: "Iedereen in Nederland is gelijk. Iedereen mag zelf kiezen wat hij gelooft. Iedereen mag zeggen wat hij vindt. Maar discrimineren mag niet." Daarna ondertekent u de participatieverklaring.
Bronnen: inburgeren.nl — Kennisexamens en PVT · Rijksoverheid — Discriminatie — geraadpleegd 23-08-2026
Nu de gewoontes. Dit zijn geen regels, en niet iedere Nederlander doet het zo. Maar je komt ze vaak tegen, en het examen gebruikt ze in situaties.
Amber van der Zalm · NT2-docent
Ik zeg het elk jaar tegen een nieuwe groep: directheid is hier geen boosheid. Als je collega zegt "dat verslag klopt niet", dan zegt hij iets over het verslag, niet over jou. Dat is voor veel cursisten het grootste verschil, groter dan de taal.
Andersom geldt hetzelfde: jouw gewoontes zijn niet fout. Je hoeft je eigen manieren niet weg te doen om in te burgeren. Het examen vraagt of je de Nederlandse gewoontes hérkent — niet of je ze overneemt.
De tweede eindterm is praktisch: hoe kom je in contact met mensen? Voor werk, voor de taal en voor jezelf is dit het belangrijkste dat je kunt doen.
Dit werkt
Dit vertraagt je
Vrijwilligerswerk is onbetaald werk voor een organisatie of vereniging. De Rijksoverheid noemt het een manier om mee te doen in de samenleving; gemeenten en vrijwilligerscentrales bemiddelen erin.
Bron: Rijksoverheid — Vrijwilligerswerk — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Vrijwilligerswerk is de beste taalles die er bestaat, en hij is gratis. Twee dagdelen per week in een buurthuis of een kringloopwinkel doet meer voor je spreekvaardigheid dan een extra cursusboek. En het staat op je cv.
Bijna altijd als een situatie met een vraag erachter. Een collega zegt iets, een buurvrouw klopt aan, je krijgt een uitnodiging. De vraag is dan: wat betekent dit, of wat doe je?
Twee vuistregels helpen bij dit thema:
Bij een probleem met een buur, een collega of een school is het eerste goede antwoord bijna altijd: ga het gesprek aan. Pas daarna komt een instantie in beeld.
Antwoorden waarin iemand ongelijk behandeld wordt vanwege geslacht, geloof of afkomst zijn in dit examen nooit goed. Dat is Artikel 1.
Oefen dit thema met examenvragenSituaties zoals in het echte KNM-examen, met uitleg na elk antwoord.
Start een gratis proefexamenEen waarde is wat mensen belangrijk vinden, bijvoorbeeld gelijkheid of vrijheid. Een norm is de regel die daaruit volgt, bijvoorbeeld dat je iemand niet mag discrimineren. Waarden zoals gelijkheid staan in de Grondwet; veel normen zijn gewoontes en staan nergens opgeschreven.
Nee, dat is niet verplicht. Een hand geven is een gewoonte, geen wet. Je kunt vriendelijk groeten en uitleggen dat je geen hand geeft. Bedenk wel dat sommige werkgevers of scholen er wél waarde aan hechten; het gesprek erover is dan belangrijker dan de handdruk zelf.
Directheid wordt hier gezien als eerlijk en duidelijk, niet als onbeleefd. Iemand die kritiek geeft op je werk, zegt daarmee meestal niets over jou als persoon. Let wel op: niet iedere Nederlander is direct, en het examen vraagt of je de situatie kunt lezen, niet of je zelf zo wordt.
Neem zelf het initiatief en zoek plekken waar je regelmatig dezelfde mensen ziet: vrijwilligerswerk, een sportclub, een taalcafé in de bibliotheek of de school van je kinderen. Je hoeft niet te wachten tot je Nederlands goed is; de meeste mensen vinden het juist prettig als je het probeert.
Een verklaring die je ondertekent bij je gemeente, als onderdeel van je inburgering. Je verklaart dat je actief wilt meedoen in de Nederlandse samenleving en dat je respect hebt voor wat hier belangrijk is: vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit en participatie. De gemeente geeft aan DUO door dat je hebt getekend.
Gecontroleerd door Amber van der Zalm, NT2-gecertificeerd docent — 23 augustus 2026