Hoe vind je werk in Nederland, wat staat er in een contract, en wat doe je als je oneerlijk behandeld wordt? Dit thema gaat over werken en over het geld dat je ermee verdient.
In het kort
In de officiële eindtermen heeft dit thema vier onderdelen. Ze staan hieronder in dezelfde volgorde als in de wet, en de rest van deze gids volgt die volgorde ook.
1.1
Snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken
1.2
Actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie
1.3
Omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer
1.4
Voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten
De eindtermen KNM bij thema Werk en inkomen zijn: snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken; actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie; omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer; voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten.
Bron: Staatscourant 2024, 15802 — Regeling inburgering 2021 — geraadpleegd 23-08-2026
In Nederland zoek je meestal zelf werk. Er is geen instantie die je een baan geeft. Je zoekt op vacaturesites, via uitzendbureaus, via de gemeente, en — heel belangrijk — via mensen die je kent.
Eén of twee pagina's. Je opleiding, je werkervaring met jaartallen, je talen en je vaardigheden. In Nederland zet je meestal geen foto, geen leeftijd en geen burgerlijke staat op je cv. Dat is niet onbeleefd, dat is normaal.
Kort, en steeds anders per vacature. Je schrijft waarom jij bij die functie past, niet je hele levensverhaal.
Je komt op tijd — in Nederland betekent dat vijf minuten van tevoren. Je geeft een hand, je kijkt mensen aan, en je mag zelf ook vragen stellen. Dat wordt gewaardeerd.
Veel banen worden gevonden via mensen. Vertel op je taalles, bij de sportclub of bij vrijwilligerswerk dat je werk zoekt. Dat is geen bedelen, dat is hoe het hier werkt.
Amber van der Zalm · NT2-docent
Mijn cursisten schrikken vaak van het "verkopen" van jezelf in een sollicitatiebrief. In veel landen is dat opscheppen. Hier is het gewoon informatie geven. Schrijf op wat je kunt, in gewone zinnen. Dat is genoeg.
Ben je je baan kwijtgeraakt? Dan meld je je bij UWV. Dat is de instantie die gaat over werkloosheidsuitkeringen (WW) en over arbeidsongeschiktheid. Heb je geen recht op WW en ook geen ander inkomen, dan kun je bij je gemeente bijstand aanvragen.
Als je werk hebt, krijg je een arbeidsovereenkomst. Dat is een contract, meestal op papier. Teken nooit iets dat je niet begrijpt — vraag om uitleg of om een dag bedenktijd.
Bepaalde tijd
Duur
Er staat een einddatum in
Stopt
Vanzelf op die datum
Let op
Na een aantal tijdelijke contracten heb je recht op een vast contract
Onbepaalde tijd
Duur
Geen einddatum
Stopt
Alleen met jouw akkoord, via UWV of via de rechter
Let op
Je werkgever mag je niet zomaar ontslaan
Elke maand krijg je een loonstrook (ook wel salarisstrook). Daarop staan drie dingen die je moet kunnen lezen:
Iedereen van 21 jaar en ouder heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon. Jongere werknemers hebben een minimumjeugdloon. De bedragen veranderen twee keer per jaar; kijk ze na op de site van de Rijksoverheid.
Verder heb je recht op vakantiedagen en op vakantiegeld (meestal in mei). In veel sectoren geldt een cao: afspraken tussen werkgevers en vakbonden die boven je eigen contract gaan. Werk je in zo'n sector, dan gelden die afspraken ook voor jou, ook als ze niet in je contract staan.
Iedereen van 21 jaar en ouder die in Nederland werkt, heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon; voor jongere werknemers geldt het minimumjeugdloon. Afspraken in een cao gelden voor alle werknemers in die sector.
Bronnen: Rijksoverheid — Minimumloon · Rijksoverheid — Arbeidsovereenkomst en cao — geraadpleegd 23-08-2026
Word je ziek? Dan meld je je ziek bij je werkgever, volgens de regels die je van hem hebt gekregen. Je werkgever betaalt je loon voor een groot deel door. Werk je via een uitzendbureau, dan meld je je daar ziek — niet bij het bedrijf waar je staat.
Dit is een eigen eindterm, en niet voor niets. In Nederland is discriminatie verboden. Een werkgever mag je niet afwijzen of anders behandelen vanwege je afkomst, je huidskleur, je geloof, je geslacht, je leeftijd, een beperking of omdat je zwanger bent.
Dit mag niet
Dit kun je doen
Verborgen discriminatie is lastiger: je wordt niet uitgenodigd, en je hoort nooit waarom. Daarom noemen de eindtermen het apart. Je hoeft het niet te bewijzen om er hulp bij te vragen. Elke gemeente is verplicht een antidiscriminatievoorziening te hebben waar je gratis terechtkunt.
Discriminatie is in Nederland verboden. Iedere gemeente moet inwoners toegang geven tot een antidiscriminatievoorziening; daarnaast kan iedereen een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Bronnen: Rijksoverheid — Discriminatie · College voor de Rechten van de Mens — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Dit onderwerp komt in het examen bijna altijd terug als een situatie: iemand hoort een opmerking op de werkvloer, wat doet hij? Het goede antwoord is zelden "niets doen" en zelden "meteen ontslag nemen". Het is bijna altijd: benoemen, en hulp zoeken bij iemand die daarvoor is.
Wil je voor jezelf beginnen? Dat mag, en veel inburgeraars doen het. De hoofdlijn is kort.
Kijk eerst op je verblijfsvergunning wat er op de achterkant staat over arbeid. Niet elke vergunning geeft dezelfde rechten voor ondernemen.
Je schrijft je bedrijf in bij de Kamer van Koophandel. Je krijgt een KVK-nummer en de Belastingdienst geeft je een btw-nummer.
Je bewaart je facturen, je doet meestal per kwartaal btw-aangifte, en je doet één keer per jaar aangifte inkomstenbelasting.
Als ondernemer krijg je geen loon doorbetaald bij ziekte en bouw je geen werknemerspensioen op. Dat regel je zelf, of je accepteert het risico bewust.
Wie in Nederland een bedrijf start, schrijft dat in bij de Kamer van Koophandel; de Belastingdienst verstrekt daarna een btw-nummer. De KVK beschrijft de stappen van inschrijving tot administratie.
Bron: KVK — Een bedrijf starten — geraadpleegd 23-08-2026
Let op met "schijnzelfstandigheid": als je in de praktijk gewoon werknemer bent maar je moet jezelf als zzp’er inschrijven, dan mis je bescherming waar je recht op hebt. Vraag dat na bij een vakbond of bij het Juridisch Loket voordat je tekent.
Het examen vraagt geen bedragen. Het vraagt of je weet waar je moet zijn: UWV voor WW, de gemeente voor bijstand, de Belastingdienst voor belasting en toeslagen, de KVK voor je bedrijf, en een antidiscriminatiebureau als je oneerlijk behandeld wordt.
Oefen dit thema met examenvragenSituaties zoals in het echte KNM-examen, met uitleg na elk antwoord.
Start een gratis proefexamenBrutoloon is je loon voordat er iets af gaat. Daar gaan loonbelasting en premies vanaf. Wat overblijft is je nettoloon, en dat is het bedrag dat op je bankrekening komt. Beide bedragen staan elke maand op je loonstrook.
Schrijf eerst op wat er precies gebeurde, wanneer en wie erbij was. Bespreek het daarna met je leidinggevende of met de vertrouwenspersoon van het bedrijf. Helpt dat niet, dan kun je het gratis melden bij het antidiscriminatiebureau van je gemeente of een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Bij UWV. Die beoordeelt of je recht hebt op een WW-uitkering. Heb je daar geen recht op en heb je ook geen ander inkomen, dan vraag je bijstand aan bij je eigen gemeente. Meld je snel, want de datum van je melding telt mee.
Meestal wel, maar het hangt af van je verblijfsvergunning. Kijk eerst wat er op de achterkant van je vergunning staat over arbeid. Mag het, dan schrijf je je bedrijf in bij de Kamer van Koophandel en krijg je van de Belastingdienst een btw-nummer.
Een collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken tussen werkgevers en vakbonden over loon, werktijden en vakantie in een hele sector. Werk je in een sector met een cao, dan gelden die afspraken ook voor jou, ook als ze niet letterlijk in je eigen contract staan.
Gecontroleerd door Amber van der Zalm, NT2-gecertificeerd docent — 23 augustus 2026