Hoe vind je werk in Nederland, wat staat er in een contract, en wat doe je als je oneerlijk behandeld wordt? Dit thema gaat over werken en over het geld dat je ermee verdient.
In de officiële eindtermen heeft dit thema vier onderdelen. Ze staan hieronder in dezelfde
volgorde als in de wet, en de rest van deze gids volgt die volgorde ook.
1.1
Snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken
1.2
Actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie
1.3
Omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer
1.4
Voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten
De eindtermen KNM bij thema Werk en inkomen zijn: snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken; actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie; omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer; voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten.
In Nederland zoek je meestal zelf werk. Er is geen instantie die je een baan geeft. Je zoekt
op vacaturesites, via uitzendbureaus, via de gemeente, en — heel belangrijk — via mensen die je
kent.
1
Je cv
Eén of twee pagina's. Je opleiding, je werkervaring met jaartallen, je talen en je vaardigheden. In Nederland zet je meestal geen foto, geen leeftijd en geen burgerlijke staat op je cv. Dat is niet onbeleefd, dat is normaal.
2
Je sollicitatiebrief
Kort, en steeds anders per vacature. Je schrijft waarom jij bij die functie past, niet je hele levensverhaal.
3
Het gesprek
Je komt op tijd — in Nederland betekent dat vijf minuten van tevoren. Je geeft een hand, je kijkt mensen aan, en je mag zelf ook vragen stellen. Dat wordt gewaardeerd.
4
Je netwerk
Veel banen worden gevonden via mensen. Vertel op je taalles, bij de sportclub of bij vrijwilligerswerk dat je werk zoekt. Dat is geen bedelen, dat is hoe het hier werkt.
Marieke Schipper · NT2-docent
Mijn cursisten schrikken vaak van het "verkopen" van jezelf in een sollicitatiebrief. In veel landen is dat opscheppen. Hier is het gewoon informatie geven. Schrijf op wat je kunt, in gewone zinnen. Dat is genoeg.
Ben je je baan kwijtgeraakt? Dan meld je je bij UWV. Dat is de instantie die
gaat over werkloosheidsuitkeringen (WW) en over arbeidsongeschiktheid. Heb je geen recht op WW en
ook geen ander inkomen, dan kun je bij je gemeente bijstand aanvragen.
Deel 3 · 3 min
Werken: contract, loonstrook en je rechten
Als je werk hebt, krijg je een arbeidsovereenkomst. Dat is een contract, meestal
op papier. Teken nooit iets dat je niet begrijpt — vraag om uitleg of om een dag bedenktijd.
Tijdelijk contract
Bepaalde tijd
Duur
Er staat een einddatum in
Stopt
Vanzelf op die datum
Let op
Na een aantal tijdelijke contracten heb je recht op een vast contract
Vast contract
Onbepaalde tijd
Duur
Geen einddatum
Stopt
Alleen met jouw akkoord, via UWV of via de rechter
Let op
Je werkgever mag je niet zomaar ontslaan
Elke maand krijg je een loonstrook (ook wel salarisstrook). Daarop staan drie
dingen die je moet kunnen lezen:
Brutoloon — je loon vóór de aftrek.
Inhoudingen — loonbelasting en premies. Die gaan naar de Belastingdienst en betalen mee aan zorg, AOW en uitkeringen.
Nettoloon — wat er op je rekening komt. Dit is altijd lager dan het brutoloon, en dat hoort zo.
Iedereen van 21 jaar en ouder heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon.
Jongere werknemers hebben een minimumjeugdloon. De bedragen veranderen twee keer per jaar; kijk
ze na op de site van de Rijksoverheid.
Verder heb je recht op vakantiedagen en op vakantiegeld
(meestal in mei). In veel sectoren geldt een cao: afspraken tussen werkgevers en
vakbonden die boven je eigen contract gaan. Werk je in zo'n sector, dan gelden die afspraken ook
voor jou, ook als ze niet in je contract staan.
Iedereen van 21 jaar en ouder die in Nederland werkt, heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon; voor jongere werknemers geldt het minimumjeugdloon. Afspraken in een cao gelden voor alle werknemers in die sector.
Word je ziek? Dan meld je je ziek bij je werkgever, volgens de regels die je van hem hebt gekregen. Je werkgever betaalt je loon voor een groot deel door. Werk je via een uitzendbureau, dan meld je je daar ziek — niet bij het bedrijf waar je staat.
Deel 4 · 3 min
Discriminatie op het werk
Dit is een eigen eindterm, en niet voor niets. In Nederland is discriminatie
verboden. Een werkgever mag je niet afwijzen of anders behandelen vanwege je
afkomst, je huidskleur, je geloof, je geslacht, je leeftijd, een beperking of omdat je zwanger
bent.
Dit mag niet
"Wij zoeken iemand zonder accent" in een vacature
Minder loon voor hetzelfde werk vanwege je afkomst of geslacht
Grappen of opmerkingen over je geloof of je huidskleur
Niet aangenomen worden omdat je een hoofddoek draagt
Dit kun je doen
Schrijf op wat er gebeurde, wanneer, en wie erbij was
Praat met je leidinggevende of de vertrouwenspersoon van het bedrijf
Meld het bij een antidiscriminatiebureau — dat is gratis
Leg de zaak voor aan het College voor de Rechten van de Mens
Verborgen discriminatie is lastiger: je wordt niet uitgenodigd, en je hoort
nooit waarom. Daarom noemen de eindtermen het apart. Je hoeft het niet te bewijzen om er hulp bij
te vragen. Elke gemeente is verplicht een antidiscriminatievoorziening te hebben waar je gratis
terechtkunt.
Discriminatie is in Nederland verboden. Iedere gemeente moet inwoners toegang geven tot een antidiscriminatievoorziening; daarnaast kan iedereen een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Dit onderwerp komt in het examen bijna altijd terug als een situatie: iemand hoort een opmerking op de werkvloer, wat doet hij? Het goede antwoord is zelden "niets doen" en zelden "meteen ontslag nemen". Het is bijna altijd: benoemen, en hulp zoeken bij iemand die daarvoor is.
Deel 5 · 2 min
Een eigen bedrijf starten
Wil je voor jezelf beginnen? Dat mag, en veel inburgeraars doen het. De hoofdlijn is kort.
1
Mag ik werken?
Kijk eerst op je verblijfsvergunning wat er op de achterkant staat over arbeid. Niet elke vergunning geeft dezelfde rechten voor ondernemen.
2
Inschrijven bij de KVK
Je schrijft je bedrijf in bij de Kamer van Koophandel. Je krijgt een KVK-nummer en de Belastingdienst geeft je een btw-nummer.
3
Administratie en btw
Je bewaart je facturen, je doet meestal per kwartaal btw-aangifte, en je doet één keer per jaar aangifte inkomstenbelasting.
4
Zelf verzekeren
Als ondernemer krijg je geen loon doorbetaald bij ziekte en bouw je geen werknemerspensioen op. Dat regel je zelf, of je accepteert het risico bewust.
Wie in Nederland een bedrijf start, schrijft dat in bij de Kamer van Koophandel; de Belastingdienst verstrekt daarna een btw-nummer. De KVK beschrijft de stappen van inschrijving tot administratie.
Let op met "schijnzelfstandigheid": als je in de praktijk gewoon werknemer bent maar je moet jezelf als zzp’er inschrijven, dan mis je bescherming waar je recht op hebt. Vraag dat na bij een vakbond of bij het Juridisch Loket voordat je tekent.
Deel 6 · 1 min
Wat je hiervan moet onthouden
Het examen vraagt geen bedragen. Het vraagt of je weet waar je moet zijn: UWV voor WW,
de gemeente voor bijstand, de Belastingdienst voor belasting en toeslagen, de KVK voor je bedrijf,
en een antidiscriminatiebureau als je oneerlijk behandeld wordt.
Oefen dit thema met examenvragenSituaties zoals in het echte KNM-examen, met uitleg na elk antwoord.
In de officiële eindtermen heeft dit thema vier onderdelen. Ze staan hieronder in dezelfde
volgorde als in de wet, en de rest van deze gids volgt die volgorde ook.
1.1
Snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken
1.2
Actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie
1.3
Omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer
1.4
Voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten
De eindtermen KNM bij thema Werk en inkomen zijn: snel en efficiënt (nieuw) werk zoeken; actief deel uitmaken van een arbeidsorganisatie; omgaan met (verborgen) discriminatie op arbeidsmarkt en werkvloer; voorbereidingen treffen om een eigen bedrijf te starten.
In Nederland zoek je meestal zelf werk. Er is geen instantie die je een baan geeft. Je zoekt
op vacaturesites, via uitzendbureaus, via de gemeente, en — heel belangrijk — via mensen die je
kent.
1
Je cv
Eén of twee pagina's. Je opleiding, je werkervaring met jaartallen, je talen en je vaardigheden. In Nederland zet je meestal geen foto, geen leeftijd en geen burgerlijke staat op je cv. Dat is niet onbeleefd, dat is normaal.
2
Je sollicitatiebrief
Kort, en steeds anders per vacature. Je schrijft waarom jij bij die functie past, niet je hele levensverhaal.
3
Het gesprek
Je komt op tijd — in Nederland betekent dat vijf minuten van tevoren. Je geeft een hand, je kijkt mensen aan, en je mag zelf ook vragen stellen. Dat wordt gewaardeerd.
4
Je netwerk
Veel banen worden gevonden via mensen. Vertel op je taalles, bij de sportclub of bij vrijwilligerswerk dat je werk zoekt. Dat is geen bedelen, dat is hoe het hier werkt.
Marieke Schipper · NT2-docent
Mijn cursisten schrikken vaak van het "verkopen" van jezelf in een sollicitatiebrief. In veel landen is dat opscheppen. Hier is het gewoon informatie geven. Schrijf op wat je kunt, in gewone zinnen. Dat is genoeg.
Ben je je baan kwijtgeraakt? Dan meld je je bij UWV. Dat is de instantie die
gaat over werkloosheidsuitkeringen (WW) en over arbeidsongeschiktheid. Heb je geen recht op WW en
ook geen ander inkomen, dan kun je bij je gemeente bijstand aanvragen.
Werken: contract, loonstrook en je rechten
Als je werk hebt, krijg je een arbeidsovereenkomst. Dat is een contract, meestal
op papier. Teken nooit iets dat je niet begrijpt — vraag om uitleg of om een dag bedenktijd.
Tijdelijk contract
Bepaalde tijd
Duur
Er staat een einddatum in
Stopt
Vanzelf op die datum
Let op
Na een aantal tijdelijke contracten heb je recht op een vast contract
Vast contract
Onbepaalde tijd
Duur
Geen einddatum
Stopt
Alleen met jouw akkoord, via UWV of via de rechter
Let op
Je werkgever mag je niet zomaar ontslaan
Elke maand krijg je een loonstrook (ook wel salarisstrook). Daarop staan drie
dingen die je moet kunnen lezen:
Brutoloon — je loon vóór de aftrek.
Inhoudingen — loonbelasting en premies. Die gaan naar de Belastingdienst en betalen mee aan zorg, AOW en uitkeringen.
Nettoloon — wat er op je rekening komt. Dit is altijd lager dan het brutoloon, en dat hoort zo.
Iedereen van 21 jaar en ouder heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon.
Jongere werknemers hebben een minimumjeugdloon. De bedragen veranderen twee keer per jaar; kijk
ze na op de site van de Rijksoverheid.
Verder heb je recht op vakantiedagen en op vakantiegeld
(meestal in mei). In veel sectoren geldt een cao: afspraken tussen werkgevers en
vakbonden die boven je eigen contract gaan. Werk je in zo'n sector, dan gelden die afspraken ook
voor jou, ook als ze niet in je contract staan.
Iedereen van 21 jaar en ouder die in Nederland werkt, heeft recht op ten minste het wettelijk minimumloon; voor jongere werknemers geldt het minimumjeugdloon. Afspraken in een cao gelden voor alle werknemers in die sector.
Word je ziek? Dan meld je je ziek bij je werkgever, volgens de regels die je van hem hebt gekregen. Je werkgever betaalt je loon voor een groot deel door. Werk je via een uitzendbureau, dan meld je je daar ziek — niet bij het bedrijf waar je staat.
Discriminatie op het werk
Dit is een eigen eindterm, en niet voor niets. In Nederland is discriminatie
verboden. Een werkgever mag je niet afwijzen of anders behandelen vanwege je
afkomst, je huidskleur, je geloof, je geslacht, je leeftijd, een beperking of omdat je zwanger
bent.
Dit mag niet
"Wij zoeken iemand zonder accent" in een vacature
Minder loon voor hetzelfde werk vanwege je afkomst of geslacht
Grappen of opmerkingen over je geloof of je huidskleur
Niet aangenomen worden omdat je een hoofddoek draagt
Dit kun je doen
Schrijf op wat er gebeurde, wanneer, en wie erbij was
Praat met je leidinggevende of de vertrouwenspersoon van het bedrijf
Meld het bij een antidiscriminatiebureau — dat is gratis
Leg de zaak voor aan het College voor de Rechten van de Mens
Verborgen discriminatie is lastiger: je wordt niet uitgenodigd, en je hoort
nooit waarom. Daarom noemen de eindtermen het apart. Je hoeft het niet te bewijzen om er hulp bij
te vragen. Elke gemeente is verplicht een antidiscriminatievoorziening te hebben waar je gratis
terechtkunt.
Discriminatie is in Nederland verboden. Iedere gemeente moet inwoners toegang geven tot een antidiscriminatievoorziening; daarnaast kan iedereen een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Dit onderwerp komt in het examen bijna altijd terug als een situatie: iemand hoort een opmerking op de werkvloer, wat doet hij? Het goede antwoord is zelden "niets doen" en zelden "meteen ontslag nemen". Het is bijna altijd: benoemen, en hulp zoeken bij iemand die daarvoor is.
Een eigen bedrijf starten
Wil je voor jezelf beginnen? Dat mag, en veel inburgeraars doen het. De hoofdlijn is kort.
1
Mag ik werken?
Kijk eerst op je verblijfsvergunning wat er op de achterkant staat over arbeid. Niet elke vergunning geeft dezelfde rechten voor ondernemen.
2
Inschrijven bij de KVK
Je schrijft je bedrijf in bij de Kamer van Koophandel. Je krijgt een KVK-nummer en de Belastingdienst geeft je een btw-nummer.
3
Administratie en btw
Je bewaart je facturen, je doet meestal per kwartaal btw-aangifte, en je doet één keer per jaar aangifte inkomstenbelasting.
4
Zelf verzekeren
Als ondernemer krijg je geen loon doorbetaald bij ziekte en bouw je geen werknemerspensioen op. Dat regel je zelf, of je accepteert het risico bewust.
Wie in Nederland een bedrijf start, schrijft dat in bij de Kamer van Koophandel; de Belastingdienst verstrekt daarna een btw-nummer. De KVK beschrijft de stappen van inschrijving tot administratie.
Let op met "schijnzelfstandigheid": als je in de praktijk gewoon werknemer bent maar je moet jezelf als zzp’er inschrijven, dan mis je bescherming waar je recht op hebt. Vraag dat na bij een vakbond of bij het Juridisch Loket voordat je tekent.
Wat je hiervan moet onthouden
Het examen vraagt geen bedragen. Het vraagt of je weet waar je moet zijn: UWV voor WW,
de gemeente voor bijstand, de Belastingdienst voor belasting en toeslagen, de KVK voor je bedrijf,
en een antidiscriminatiebureau als je oneerlijk behandeld wordt.
Oefen dit thema met examenvragenSituaties zoals in het echte KNM-examen, met uitleg na elk antwoord.
Wat is het verschil tussen brutoloon en nettoloon?
Brutoloon is je loon voordat er iets af gaat. Daar gaan loonbelasting en premies vanaf. Wat overblijft is je nettoloon, en dat is het bedrag dat op je bankrekening komt. Beide bedragen staan elke maand op je loonstrook.
Wat moet ik doen als ik gediscrimineerd word op mijn werk?
Schrijf eerst op wat er precies gebeurde, wanneer en wie erbij was. Bespreek het daarna met je leidinggevende of met de vertrouwenspersoon van het bedrijf. Helpt dat niet, dan kun je het gratis melden bij het antidiscriminatiebureau van je gemeente of een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Waar meld ik me als ik werkloos word?
Bij UWV. Die beoordeelt of je recht hebt op een WW-uitkering. Heb je daar geen recht op en heb je ook geen ander inkomen, dan vraag je bijstand aan bij je eigen gemeente. Meld je snel, want de datum van je melding telt mee.
Mag ik in Nederland een eigen bedrijf beginnen als inburgeraar?
Meestal wel, maar het hangt af van je verblijfsvergunning. Kijk eerst wat er op de achterkant van je vergunning staat over arbeid. Mag het, dan schrijf je je bedrijf in bij de Kamer van Koophandel en krijg je van de Belastingdienst een btw-nummer.
Wat is een cao?
Een collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken tussen werkgevers en vakbonden over loon, werktijden en vakantie in een hele sector. Werk je in een sector met een cao, dan gelden die afspraken ook voor jou, ook als ze niet letterlijk in je eigen contract staan.
Gecontroleerd door Marieke Schipper, gecertificeerde NT2-docent — 23 augustus 2026
Oefen het thema Werk en inkomen
Gratis proefexamen van tien vragen, met uitleg na elk antwoord. Zonder account.
