Vrijstelling of ontheffing van de inburgering aanvragen

Alle gidsen

Vrijstelling of ontheffing · Fase 1 · Oriënteren

Deel 1 / 6

Fase 1 · Oriënteren · Deel 1 · 2 min

Vrijstelling of ontheffing: niet hetzelfde

Twee woorden die vaak door elkaar worden gebruikt, maar die iets heel anders betekenen.

Vrijstelling

Je voldóet al

Waarom

Je hebt al een diploma, of je bent al voldoende ingeburgerd

Bewijs

Een papier: een diploma, een certificaat, een werkverleden

Gevolg

Je hoeft (bepaalde) examens niet te doen

Ontheffing

Je kúnt niet voldoen

Waarom

Een blijvende ziekte of beperking, of bijzondere omstandigheden

Bewijs

Een medisch onderzoek of een dossier van je situatie

Gevolg

De inburgeringsplicht vervalt, maar met gevolgen — zie verderop

De Wet inburgering 2021 kent vrijstelling (artikel 4), onder meer voor wie al een diploma heeft of anderszins voldoende is ingeburgerd, en ontheffing (artikel 5) voor wie door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet in staat is in te burgeren, of door bijzondere individuele omstandigheden.

Bronnen: Wet inburgering 2021, artikel 4 · Wet inburgering 2021, artikel 5 — geraadpleegd 23-08-2026

DUO beslist, niet jij en niet je taalschool. Ook als je zeker weet dat je onder een regel valt: je moet het aanvragen en je moet wachten op de brief. Stop pas met leren als die brief er is.

Fase 1 · Oriënteren · Deel 2 · 3 min

Wie is sowieso niet inburgeringsplichtig?

Voor sommige groepen begint de plicht helemaal niet. Dat is geen vrijstelling die je aanvraagt; je valt gewoon buiten de wet.

Je hoeft niet in te burgeren

Je bent jonger dan 18 jaar
Je bent ouder dan de pensioengerechtigde leeftijd (AOW-leeftijd)
Je hebt de nationaliteit van een EU- of EER-land, of van Zwitserland
Je bent hier tijdelijk, voor studie of werk
Je woonde 8 jaar of langer in Nederland toen je leerplichtig was
Je hebt bepaalde Nederlandse diploma's — zie hieronder

Let op

Bereik je de AOW-leeftijd tijdens je traject? Dan stopt de plicht daar, maar je kunt dan ook niet meer lenen bij DUO.
Wil je later naturaliseren? Dan kan de gemeente of de IND alsnog een inburgeringsdiploma vragen. Vrijwillig inburgeren mag.
Turkse nationaliteit is sinds 1 januari 2022 niet meer uitgezonderd.

Niet inburgeringsplichtig zijn onder meer: personen jonger dan 18 jaar, personen ouder dan de pensioengerechtigde leeftijd, burgers van de EU, de EER (Noorwegen, IJsland, Liechtenstein) en Zwitserland, wie tijdelijk in Nederland is voor studie of werk, en wie 8 jaar of langer in Nederland woonde tijdens de leerplichtige leeftijd. Wie recht heeft op AOW hoeft niet meer in te burgeren en kan ook niet meer lenen.

Bronnen: Rijksoverheid — Moet ik als nieuwkomer inburgeren? · inburgeren.nl — Minder of geen examens doen — geraadpleegd 23-08-2026

Marieke Schipper · NT2-docent

Die achtjarenregel wordt vaak omgekeerd begrepen, en dat is gevaarlijk. Het is: acht jaar of méér Nederlands onderwijs tijdens je leerplicht geeft vrijstelling. Mínder dan acht jaar geeft die vrijstelling juist niet. Wie het verkeerd om onthoudt, stopt met leren en krijgt later een probleem.

Fase 1 · Oriënteren · Deel 3 · 3 min

Welke diploma's geven vrijstelling?

Dit is de meest voorkomende vrijstelling, en tegelijk het punt waarop de meeste onjuiste informatie op internet staat. Dit is de officiële lijst van DUO.

Geeft vrijstelling

Een Nederlands vmbo-, havo- of vwo-diploma
Een mbo-diploma op niveau 2 of hoger
Een hbo- of universitair diploma, mits in het Nederlands
Een Nederlandstalig diploma uit België of Suriname
Een staatsexamen NT2 op niveau B1 of B2

Geeft géén volledige vrijstelling

Praktijkonderwijs — dit staat op geen enkele officiële lijst, hoe vaak je het online ook leest
mbo niveau 1 (entreeopleiding) — dit ontslaat je wel van het ONA-examen, maar geeft geen volledige vrijstelling
Een buitenlands diploma dat niet in het Nederlands is behaald
Een cursuscertificaat van een taalschool zonder erkend NT2-examen

DUO noemt als diploma’s die vrijstelling kunnen geven: vmbo, havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger, en hbo of wo mits in het Nederlands behaald, plus Nederlandstalige diploma’s uit België en Suriname.

Bron: inburgeren.nl — Diploma gehaald — geraadpleegd 23-08-2026

Gedeeltelijke vrijstelling

Soms hoef je niet alle examens te doen. Twee veelvoorkomende situaties:

Een NT2-certificaat of -diploma kan recht geven op vrijstelling voor bepaalde taalonderdelen. Welke, hangt af van welke onderdelen je hebt gehaald.
Gewerkt in Nederland. Onder de Wet 2013 kan werk in Nederland recht geven op vrijstelling van het ONA-examen. En wie tien jaar in Nederland woont en daarvan minstens vijf jaar heeft gewerkt, kan volledig vrijgesteld worden.

Wie tien jaar in Nederland woont en daarvan ten minste vijf jaar heeft gewerkt, hoeft mogelijk helemaal geen examens te doen. Ook werk in Nederland in het afgelopen jaar kan tot een gedeeltelijke vrijstelling leiden.

Bron: inburgeren.nl — In Nederland gewerkt — geraadpleegd 23-08-2026

Vrijstelling of ontheffing: niet hetzelfde

Twee woorden die vaak door elkaar worden gebruikt, maar die iets heel anders betekenen.

Vrijstelling

Je voldóet al

Waarom

Je hebt al een diploma, of je bent al voldoende ingeburgerd

Bewijs

Een papier: een diploma, een certificaat, een werkverleden

Gevolg

Je hoeft (bepaalde) examens niet te doen

Ontheffing

Je kúnt niet voldoen

Waarom

Een blijvende ziekte of beperking, of bijzondere omstandigheden

Bewijs

Een medisch onderzoek of een dossier van je situatie

Gevolg

De inburgeringsplicht vervalt, maar met gevolgen — zie verderop

Bronnen: Wet inburgering 2021, artikel 4 · Wet inburgering 2021, artikel 5 — geraadpleegd 23-08-2026

DUO beslist, niet jij en niet je taalschool. Ook als je zeker weet dat je onder een regel valt: je moet het aanvragen en je moet wachten op de brief. Stop pas met leren als die brief er is.

Wie is sowieso niet inburgeringsplichtig?

Voor sommige groepen begint de plicht helemaal niet. Dat is geen vrijstelling die je aanvraagt; je valt gewoon buiten de wet.

Je hoeft niet in te burgeren

Je bent jonger dan 18 jaar
Je bent ouder dan de pensioengerechtigde leeftijd (AOW-leeftijd)
Je hebt de nationaliteit van een EU- of EER-land, of van Zwitserland
Je bent hier tijdelijk, voor studie of werk
Je woonde 8 jaar of langer in Nederland toen je leerplichtig was
Je hebt bepaalde Nederlandse diploma's — zie hieronder

Let op

Bereik je de AOW-leeftijd tijdens je traject? Dan stopt de plicht daar, maar je kunt dan ook niet meer lenen bij DUO.
Wil je later naturaliseren? Dan kan de gemeente of de IND alsnog een inburgeringsdiploma vragen. Vrijwillig inburgeren mag.
Turkse nationaliteit is sinds 1 januari 2022 niet meer uitgezonderd.

Bronnen: Rijksoverheid — Moet ik als nieuwkomer inburgeren? · inburgeren.nl — Minder of geen examens doen — geraadpleegd 23-08-2026

Marieke Schipper · NT2-docent

Welke diploma's geven vrijstelling?

Dit is de meest voorkomende vrijstelling, en tegelijk het punt waarop de meeste onjuiste informatie op internet staat. Dit is de officiële lijst van DUO.

Geeft vrijstelling

Een Nederlands vmbo-, havo- of vwo-diploma
Een mbo-diploma op niveau 2 of hoger
Een hbo- of universitair diploma, mits in het Nederlands
Een Nederlandstalig diploma uit België of Suriname
Een staatsexamen NT2 op niveau B1 of B2

Geeft géén volledige vrijstelling

Praktijkonderwijs — dit staat op geen enkele officiële lijst, hoe vaak je het online ook leest
mbo niveau 1 (entreeopleiding) — dit ontslaat je wel van het ONA-examen, maar geeft geen volledige vrijstelling
Een buitenlands diploma dat niet in het Nederlands is behaald
Een cursuscertificaat van een taalschool zonder erkend NT2-examen

Bron: inburgeren.nl — Diploma gehaald — geraadpleegd 23-08-2026

Gedeeltelijke vrijstelling

Soms hoef je niet alle examens te doen. Twee veelvoorkomende situaties:

Een NT2-certificaat of -diploma kan recht geven op vrijstelling voor bepaalde taalonderdelen. Welke, hangt af van welke onderdelen je hebt gehaald.
Gewerkt in Nederland. Onder de Wet 2013 kan werk in Nederland recht geven op vrijstelling van het ONA-examen. En wie tien jaar in Nederland woont en daarvan minstens vijf jaar heeft gewerkt, kan volledig vrijgesteld worden.

Bron: inburgeren.nl — In Nederland gewerkt — geraadpleegd 23-08-2026

Ontheffing bij ziekte of beperking

Kun je door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet inburgeren, dan kun je ontheffing aanvragen bij DUO. Het woord blijvend is belangrijk: een tijdelijke situatie geeft geen ontheffing, maar mogelijk wel extra tijd.

Je vraagt het aan bij DUO

Via Mijn Inburgering of met een formulier. Je betaalt vooraf een bedrag van €225 voor het onderzoek.

Een onafhankelijke arts onderzoekt je

Die kijkt of je blijvend niet in staat bent de examens te halen. Neem al je medische informatie mee.

DUO beslist

Krijg je de ontheffing, dan krijg je de €225 terug. Wordt hij afgewezen, dan ben je dat bedrag kwijt — en loopt je termijn gewoon door.

Wie door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet in staat is het inburgeringsexamen te halen, kan bij DUO ontheffing aanvragen. Het medisch onderzoek kost vooraf €225; bij toekenning krijgt u dat bedrag terug.

Bron: inburgeren.nl — Ziekte of handicap — geraadpleegd 23-08-2026

Denk je dat je situatie tijdelijk is — een operatie, een zwangerschap, een sterfgeval, dakloosheid? Vraag dan geen ontheffing aan maar extra tijd. Dat is een andere procedure, hij kost niets, en hij past beter bij wat je nodig hebt.

Ontheffing bijzondere individuele omstandigheden (BIO)

Er bestaat ook een ontheffing voor mensen die het echt geprobeerd hebben en het aantoonbaar niet kunnen halen, zonder dat er een medische reden is. Dat heet ontheffing BIO. Je moet dan laten zien dat je je maximaal hebt ingespannen: cursusuren, examenpogingen, aanwezigheid.

Er zit één belangrijk nadeel aan, en dat wordt zelden verteld: met een ontheffing BIO kun je niet naturaliseren. Voor het Nederlanderschap heb je het inburgeringsdiploma nodig. Wie Nederlander wil worden, kan dus beter doorgaan met examens doen — desnoods vrijwillig, na afloop van de plicht.

Voor naturalisatie en voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd is inburgering een vereiste; de IND beschrijft welke bewijzen daarvoor gelden. Een ontheffing van de inburgeringsplicht is niet zonder meer voldoende om te naturaliseren.

Bron: IND — Inburgering bij een sterkere verblijfsvergunning en naturalisatie — geraadpleegd 23-08-2026

Marieke Schipper · NT2-docent

Dit is het gesprek dat ik het lastigst vind. Iemand is opgelucht dat de plicht van tafel is, en hoort pas jaren later dat het paspoort daarmee ook van tafel is. Als naturalisatie je doel is, bespreek dat dan vóórdat je een BIO-ontheffing aanvraagt.

Hoe vraag je het aan?

Kijk eerst in Mijn Inburgering

Daar staat welke examens voor jou gelden. Soms is een vrijstelling al automatisch verwerkt.

Verzamel je bewijs

Diploma's, cijferlijsten, een werkgeversverklaring, of medische stukken. Kopieën van gewaarmerkte documenten.

Dien de aanvraag in bij DUO

Via Mijn Inburgering of per post met het juiste formulier.

Ga door met leren tot de brief er is

Je termijn loopt tijdens de behandeling gewoon door. Stoppen op basis van een verwachting is het duurste wat je kunt doen.

Nog geen vrijstelling? Begin dan alvastEen gratis proefexamen van tien vragen laat meteen zien waar je staat. Zonder account.

Start een gratis proefexamen

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen vrijstelling en ontheffing?

Bij een vrijstelling voldoe je al aan de eis, bijvoorbeeld omdat je een Nederlands diploma hebt of lang hier hebt gewerkt. Bij een ontheffing kún je niet voldoen, bijvoorbeeld door een blijvende ziekte of beperking. Ze hebben een andere grond, een andere procedure en andere gevolgen.

Welke diploma’s geven vrijstelling van inburgering?

Een Nederlands vmbo-, havo- of vwo-diploma, een mbo-diploma op niveau 2 of hoger, en een hbo- of universitair diploma dat in het Nederlands is behaald. Ook Nederlandstalige diploma’s uit België en Suriname tellen mee. Praktijkonderwijs en mbo niveau 1 geven geen volledige vrijstelling, ook al lees je dat online vaak.

Hoef ik niet in te burgeren als ik de AOW-leeftijd bereik?

Klopt. Wie recht heeft op AOW hoeft niet meer in te burgeren; je moet inburgeren tot je AOW-leeftijd en daarna niet meer. Let op: je kunt dan ook niet meer lenen bij DUO. Wil je later naturaliseren, dan kan de gemeente of de IND alsnog een inburgeringsdiploma vragen — vrijwillig inburgeren mag.

Wat kost het aanvragen van een medische ontheffing?

Je betaalt vooraf €225 voor het onafhankelijke medische onderzoek. Krijg je de ontheffing toegekend, dan krijg je dat bedrag terug. Wordt de aanvraag afgewezen, dan ben je het kwijt en loopt je inburgeringstermijn intussen gewoon door.

Kan ik naturaliseren met een ontheffing?

Met een ontheffing wegens bijzondere individuele omstandigheden (BIO) niet: voor naturalisatie is een inburgeringsdiploma vereist. Is Nederlander worden je doel, bespreek dat dan voordat je zo’n ontheffing aanvraagt — vrijwillig doorgaan met de examens is dan vaak de betere weg.

Mag ik stoppen met mijn cursus als ik vrijstelling heb aangevraagd?

Nee, niet voordat DUO heeft beslist. Je inburgeringstermijn loopt tijdens de behandeling gewoon door. Wordt je aanvraag afgewezen, dan heb je maanden verloren die je niet meer inhaalt. Ga door met leren tot de brief van DUO er is.

Gecontroleerd door Marieke Schipper, gecertificeerde NT2-docent — 23 augustus 2026

Begin alvast met oefenen

Gratis proefexamen van tien vragen, met uitleg na elk antwoord. Zonder account.

Start een gratis proefexamen