Soms hoef je niet in te burgeren, of niet alle examens te doen. Maar dat gebeurt niet vanzelf: je moet het aanvragen, en de regels zijn strikter dan veel sites suggereren.
In het kort
Twee woorden die vaak door elkaar worden gebruikt, maar die iets heel anders betekenen.
Je voldóet al
Waarom
Je hebt al een diploma, of je bent al voldoende ingeburgerd
Bewijs
Een papier: een diploma, een certificaat, een werkverleden
Gevolg
Je hoeft (bepaalde) examens niet te doen
Je kúnt niet voldoen
Waarom
Een blijvende ziekte of beperking, of bijzondere omstandigheden
Bewijs
Een medisch onderzoek of een dossier van je situatie
Gevolg
De inburgeringsplicht vervalt, maar met gevolgen — zie verderop
De Wet inburgering 2021 kent vrijstelling (artikel 4), onder meer voor wie al een diploma heeft of anderszins voldoende is ingeburgerd, en ontheffing (artikel 5) voor wie door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet in staat is in te burgeren, of door bijzondere individuele omstandigheden.
Bronnen: Wet inburgering 2021, artikel 4 · Wet inburgering 2021, artikel 5 — geraadpleegd 23-08-2026
DUO beslist, niet jij en niet je taalschool. Ook als je zeker weet dat je onder een regel valt: je moet het aanvragen en je moet wachten op de brief. Stop pas met leren als die brief er is.
Voor sommige groepen begint de plicht helemaal niet. Dat is geen vrijstelling die je aanvraagt; je valt gewoon buiten de wet.
Je hoeft niet in te burgeren
Let op
Niet inburgeringsplichtig zijn onder meer: personen jonger dan 18 jaar, personen ouder dan de pensioengerechtigde leeftijd, burgers van de EU, de EER (Noorwegen, IJsland, Liechtenstein) en Zwitserland, wie tijdelijk in Nederland is voor studie of werk, en wie 8 jaar of langer in Nederland woonde tijdens de leerplichtige leeftijd. Wie recht heeft op AOW hoeft niet meer in te burgeren en kan ook niet meer lenen.
Bronnen: Rijksoverheid — Moet ik als nieuwkomer inburgeren? · inburgeren.nl — Minder of geen examens doen — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Die achtjarenregel wordt vaak omgekeerd begrepen, en dat is gevaarlijk. Het is: acht jaar of méér Nederlands onderwijs tijdens je leerplicht geeft vrijstelling. Mínder dan acht jaar geeft die vrijstelling juist niet. Wie het verkeerd om onthoudt, stopt met leren en krijgt later een probleem.
Dit is de meest voorkomende vrijstelling, en tegelijk het punt waarop de meeste onjuiste informatie op internet staat. Dit is de officiële lijst van DUO.
Geeft vrijstelling
Geeft géén volledige vrijstelling
DUO noemt als diploma’s die vrijstelling kunnen geven: vmbo, havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger, en hbo of wo mits in het Nederlands behaald, plus Nederlandstalige diploma’s uit België en Suriname.
Bron: inburgeren.nl — Diploma gehaald — geraadpleegd 23-08-2026
Soms hoef je niet alle examens te doen. Twee veelvoorkomende situaties:
Wie tien jaar in Nederland woont en daarvan ten minste vijf jaar heeft gewerkt, hoeft mogelijk helemaal geen examens te doen. Ook werk in Nederland in het afgelopen jaar kan tot een gedeeltelijke vrijstelling leiden.
Bron: inburgeren.nl — In Nederland gewerkt — geraadpleegd 23-08-2026
Kun je door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet inburgeren, dan kun je ontheffing aanvragen bij DUO. Het woord blijvend is belangrijk: een tijdelijke situatie geeft geen ontheffing, maar mogelijk wel extra tijd.
Via Mijn Inburgering of met een formulier. Je betaalt vooraf een bedrag van €225 voor het onderzoek.
Die kijkt of je blijvend niet in staat bent de examens te halen. Neem al je medische informatie mee.
Krijg je de ontheffing, dan krijg je de €225 terug. Wordt hij afgewezen, dan ben je dat bedrag kwijt — en loopt je termijn gewoon door.
Wie door een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking blijvend niet in staat is het inburgeringsexamen te halen, kan bij DUO ontheffing aanvragen. Het medisch onderzoek kost vooraf €225; bij toekenning krijgt u dat bedrag terug.
Bron: inburgeren.nl — Ziekte of handicap — geraadpleegd 23-08-2026
Denk je dat je situatie tijdelijk is — een operatie, een zwangerschap, een sterfgeval, dakloosheid? Vraag dan geen ontheffing aan maar extra tijd. Dat is een andere procedure, hij kost niets, en hij past beter bij wat je nodig hebt.
Er bestaat ook een ontheffing voor mensen die het echt geprobeerd hebben en het aantoonbaar niet kunnen halen, zonder dat er een medische reden is. Dat heet ontheffing BIO. Je moet dan laten zien dat je je maximaal hebt ingespannen: cursusuren, examenpogingen, aanwezigheid.
Er zit één belangrijk nadeel aan, en dat wordt zelden verteld: met een ontheffing BIO kun je niet naturaliseren. Voor het Nederlanderschap heb je het inburgeringsdiploma nodig. Wie Nederlander wil worden, kan dus beter doorgaan met examens doen — desnoods vrijwillig, na afloop van de plicht.
Voor naturalisatie en voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd is inburgering een vereiste; de IND beschrijft welke bewijzen daarvoor gelden. Een ontheffing van de inburgeringsplicht is niet zonder meer voldoende om te naturaliseren.
Bron: IND — Inburgering bij een sterkere verblijfsvergunning en naturalisatie — geraadpleegd 23-08-2026
Amber van der Zalm · NT2-docent
Dit is het gesprek dat ik het lastigst vind. Iemand is opgelucht dat de plicht van tafel is, en hoort pas jaren later dat het paspoort daarmee ook van tafel is. Als naturalisatie je doel is, bespreek dat dan vóórdat je een BIO-ontheffing aanvraagt.
Daar staat welke examens voor jou gelden. Soms is een vrijstelling al automatisch verwerkt.
Diploma's, cijferlijsten, een werkgeversverklaring, of medische stukken. Kopieën van gewaarmerkte documenten.
Via Mijn Inburgering of per post met het juiste formulier.
Je termijn loopt tijdens de behandeling gewoon door. Stoppen op basis van een verwachting is het duurste wat je kunt doen.
Nog geen vrijstelling? Begin dan alvastEen gratis proefexamen van tien vragen laat meteen zien waar je staat. Zonder account.
Start een gratis proefexamenBij een vrijstelling voldoe je al aan de eis, bijvoorbeeld omdat je een Nederlands diploma hebt of lang hier hebt gewerkt. Bij een ontheffing kún je niet voldoen, bijvoorbeeld door een blijvende ziekte of beperking. Ze hebben een andere grond, een andere procedure en andere gevolgen.
Een Nederlands vmbo-, havo- of vwo-diploma, een mbo-diploma op niveau 2 of hoger, en een hbo- of universitair diploma dat in het Nederlands is behaald. Ook Nederlandstalige diploma’s uit België en Suriname tellen mee. Praktijkonderwijs en mbo niveau 1 geven geen volledige vrijstelling, ook al lees je dat online vaak.
Klopt. Wie recht heeft op AOW hoeft niet meer in te burgeren; je moet inburgeren tot je AOW-leeftijd en daarna niet meer. Let op: je kunt dan ook niet meer lenen bij DUO. Wil je later naturaliseren, dan kan de gemeente of de IND alsnog een inburgeringsdiploma vragen — vrijwillig inburgeren mag.
Je betaalt vooraf €225 voor het onafhankelijke medische onderzoek. Krijg je de ontheffing toegekend, dan krijg je dat bedrag terug. Wordt de aanvraag afgewezen, dan ben je het kwijt en loopt je inburgeringstermijn intussen gewoon door.
Met een ontheffing wegens bijzondere individuele omstandigheden (BIO) niet: voor naturalisatie is een inburgeringsdiploma vereist. Is Nederlander worden je doel, bespreek dat dan voordat je zo’n ontheffing aanvraagt — vrijwillig doorgaan met de examens is dan vaak de betere weg.
Nee, niet voordat DUO heeft beslist. Je inburgeringstermijn loopt tijdens de behandeling gewoon door. Wordt je aanvraag afgewezen, dan heb je maanden verloren die je niet meer inhaalt. Ga door met leren tot de brief van DUO er is.
Gecontroleerd door Amber van der Zalm, NT2-gecertificeerd docent — 23 augustus 2026